FX.co ★ Cyberarcheologia: sztuczna inteligencja w archeologii

LiDAR: cyfrowa eksploracja dżungli

Technologia skanowania laserowego (LiDAR) stała się przełomowym narzędziem archeologicznym. Lecąc nad dżunglą, dron lub samolot emituje miliony impulsów laserowych na sekundę. Część z tych impulsów przenika przez gęste korony drzew, odbijając się od powierzchni ziemi. Jak to działa? Oprogramowanie komputerowe usuwa „szum” w postaci roślinności, tworząc precyzyjną trójwymiarową mapę terenu. Dzięki tym technologiom pod nieprzebytymi dżunglami Gwatemali odkryto dziesiątki tysięcy domów, piramid i umocnień ziemnych — miejsc, których istnienia nikt się nie spodziewał.

Detektyw AI: poszukiwanie wzorców

Ludzkie oko ma tendencję do pomijania nietypowych nieregularności w krajobrazie, podczas gdy sieci neuronowe są wyszkolone w wyszukiwaniu geometrii. Proste linie, idealne okręgi i proste kąty rzadko występują w naturze – zazwyczaj są oznakami działalności człowieka. Jakie są efekty? Sztuczna inteligencja przeszukuje zdjęcia satelitarne całej planety, oznaczając podejrzane obiekty. Dzięki temu odkryto setki obozowisk koczowników na stepach i ukryte fundamenty willi pod polami w Wielkiej Brytanii, które były niewidoczne nawet z niskiej wysokości.

Hiperspektralny obraz z kosmosu

Ruiny budynków ukryte pod ziemią zmieniają skład chemiczny gleby i sposób, w jaki roślinność nad nimi zatrzymuje wilgoć. Nowoczesne satelity wykrywają te mikrozmiany w pasmach widmowych niewidocznych dla człowieka. Jaki jest tego efekt? Plony na starożytnych murach dojrzewają nieco inaczej lub mają inny odcień. Z orbity wygląda to jak wyraźny „widmowy” plan budynku wyłaniający się zza współczesnego pola uprawnego.

Roje dronów rozpoznawczych

W 2026 roku roje autonomicznych dronów są wykorzystywane do eksploracji trudno dostępnych jaskiń i gęstych lasów. Wlatują one w wąskie szczeliny, do których człowiek nie może wejść, i tworzą precyzyjne mapy przestrzeni wewnętrznych za pomocą ultradźwięków oraz kamer noktowizyjnych. Co odkryto? W ten sposób odkryto nowe komory w egipskich grobowcach i ukryte schronienia w klifach wokół Morza Martwego, w których artefakty zachowały się w doskonałym stanie.

Georadar (GPR): rentgenowskie badanie skarbów

Nowoczesny georadar pozwala archeologom zajrzeć nawet 30 metrów pod powierzchnię ziemi bez użycia łopaty. Fale radiowe odbijają się od pustych przestrzeni, kamieni i obiektów metalowych. Do czego służy? Odnajduje „skarby” – pomieszczenia pełne naczyń lub grobów – z centymetrową dokładnością. Wykorzystując nowe technologie, archeolodzy najpierw tworzą szczegółowy trójwymiarowy model podziemnego miasta w technologii VR, a następnie podejmują decyzję, gdzie dokładnie wykonać wykop.

Podwodne sonary: Atlantyda w 4K

Archeologia morska poczyniła ogromne postępy dzięki autonomicznym pojazdom podwodnym (AUV). Skanują one dno morskie za pomocą sonaru o wysokiej rozdzielczości, rekonstruując wygląd zatopionych portów i statków. Jaki jest obszar badań? Całe starożytne miasta, które zniknęły pod wodą w wyniku trzęsień ziemi (jak Heraklion), można teraz szczegółowo badać, nie opuszczając łodzi, dzięki fotogrametrii łączącej tysiące obrazów w jeden model 3D.

Rekonstrukcja VR: ożywiona przeszłość

Odzyskane dane są natychmiast ładowane do silników gier. Pozwala to na coś więcej niż tylko oglądanie kamieni – można „spacerować” po zrekonstruowanym mieście w rzeczywistości rozszerzonej. Co w tym intrygującego? Współcześni turyści mogą założyć gogle już na miejscu wykopalisk i zobaczyć, jak mury świątyń wznoszą się wokół nich w ich pierwotnej okazałości. To pomost łączący suche dane cyberarcheologów z żywą wyobraźnią ludzi.